Swissness – cách xác định sản phẩm và dịch vụ Made In Switzerland

  “Made in Somewhere” là một trong các tiêu chí cho chúng ta khi đi mua hàng hóa và dịch vụ, nhất là những đồ đắt tiền. Đơn giản như đồng hồ Thụy Sĩ, giày Ý, sô cô la Bỉ/Thụy Sĩ, nước mắm Phú Quốc, v.v… Nhiều nghiên bảng xếp hạng khác nhau về danh tiếng của nhãn “Made in Somewhere” đã được tiến hành cho các sản phẩm nói chung và cho các phân khúc sản phẩm riêng biệt. Một trong các ví dụ là bảng xếp hạng của Forbes (https://www.forbes.fr/classements/made-in-les-50-pays-ayant-la-meilleure-qualite-de-fabrication/). Các bảng xếp hạng này đều có đặc diểm chung là xếp hạng nhãn “Made in Switzerland” ở vị trí khá cao và trong số các sản phẩm hoặc dịch vụ xa xỉ, nhãn này luôn đứng đầu thế giới. Bài viết này nhằm mục đích tổng hợp lại các biện pháp của chính phủ Thụy Sĩ nhằm bảo vệ và và phát triển danh tiếng của các sản phẩm “Made in Switzerland”. Hy vọng bài viết cũng mang lại một cách nhìn cụ thể hơn về những sản phẩm mang danh “Made in Switzerland” và đồng thời giúp người đọc có thêm một cách để nhận dạng các sản phẩm Swiss Made. Ngày 01.01.2017 vừa qua, Thụy Sĩ đã đưa vào áp dung luật mới bảo vệ nhãn mác với nghị định hướng dẫn thực hiện Swisssness được đưa ra ngày 02.09.2015 nhằm tăng cường bảo vệ Swissitude – việc sử dụng định danh nguồn gốc sản phẩm và dịch vụ Thuy sĩ thông qua nhãn như “Made in Switzerland“, “Swiss Made“, v.v…, cũng như quốc kì chữ thập của Thụy Sĩ hoặc các biểu tượng khác (quốc huy hoặc hình ảnh đỉnh núi Zermatt, …) của Thụy Sĩ. Cho tới trước ngày 01.01.2017, việc sử dụng các nhãn mác như trên là tùy ý và không phải xin phép. Từ năm 2017, việc sử dụng này phải tuân theo Swissness. Theo Viên liên bang về Sở hữu Trí tuệ – IPI (https://www.ige.ch/fr/droit-et-politique/evolutions-nationales/indications-de-provenance/indications-de-provenance-suisses.html), luật mới sẽ bảo vệ nhãn mác của 3 loại sản phẩm: tự nhiên, thực phẩm và công nghiệp. Ngoài ra, nguồn gốc của dịch vụ (vốn đã từng được bảo vệ) cũng được sửa đổi.

 

Các sản phẩm tự nhiên là các sản phẩm có thể sử dụng được ngay không cần chuyển hóa. Tiêu chí cho phép xác định nguồn gốc sản phẩm phụ thuộc vào bản chất sản phấm. Chẳng hạn, sản phẩm khoảng sản thì tiêu chí là nơi lấy khoáng sản. Đối với thực vật (rau, hoa quả …) thì đó là nơi thu hoạch. Tiêu chí này rất đơn giản nhưng lại rất quan trọng trong việc xác định các sản phẩm công nghiệp hoặc thực phẩm do đây là nguyên liệu đầu vào cho các sản phẩm công nghiệp hoặc công nghiệp.

 

Đối với thực phẩm, Swisssness qui định ba điểm để một thực phẩm được coi là Swiss Made:

  • Tối thiểu 80% trọng lượng của nguyên liệu đầu vào được sử dụng phải có nguồn gốc Thụy Sĩ.
  • Nếu nguyên liệu đó có nguồn gốc từ sữa thì 100% nguyên liệu đầu vào phải có nguồn gốc Thụy Sĩ.
  • Ngoài ra, bước chuyển đổi quan trọng mang lại đặc tính cần thiết của sản phẩm phải được tiến hành ở Thụy Sĩ. Một ví dụ về bước chuyển đổi: quá trình chuyển từ sữa sang formage.

 

Đài phát thanh RTS1 đã làm một loạt các bài phỏng vấn liên quan đến luật mới này với các ví dụ cụ thể (http://www.rts.ch/la-1ere/programmes/on-en-parle/8296001.html). Sau đây là tóm tắt về các sản phẩm này: Lấy fromage Gruyère làm ví dụ tiêu biểu: trên sản phẩm có ghi rõ Made in Switzerland, có cờ Thụy Sĩ. Tất cả các nguyên liệu và quá trình chuyển đối từ sữa sang fromage đều diễn ra trên đất Thụy Sĩ. Vậy nên, đây là một ví dụ tốt về Swiss Made.

Tuy nhiên, những sản phẩm khác không đơn giản như fromage Gruyère. Món fondu (tạm dịch là lẩu fromage) nhãn hiệu Gerber chẳng hạn: đây là sản phẩm từ sữa nên phải có 100% nguyên liệu từ Thụy Sĩ. Tuy nhiên, rượu vang trắng pha lẫn fromage lại không phải là rượu Thụy Sĩ. Trong khi TS là nước sản xuất rượu vang trắng, liệu sản phẩm này có được coi là Swiss made không? Câu trả lời là vẫn được vì 1) trước hết rượu không phải sản phẩm từ sữa và 2) sản lượng rượu trắng ở Thụy Sĩ không đáp ứng đủ nhu cầu sử dụng công nghiệp nhằm duy trì vị của món fondu một cách ổn định. Vậy nên, Swissness cho phép ngoại lệ trong ngắn hạn để sản phẩm thích nghi với điều kiện mới.

 

Món chips Nature của Zwifel với mẩu cờ Thụy Sĩ ở trên bao bì để nói rằng đó là sản phẩm Thụy Sĩ. Thông thường hãng Zweifel sử dụng khoai tây Thụy Sĩ để sản xuất chips. Tuy nhiên trong thực tế năm 2015, sản lượng khoai tây ở Thụy Sĩ giảm đột biến và vì thế nguồn cung không đủ để sản xuất loại chíp này. Swissness vì thế chấp nhận ngoại lệ khác: dựa trên vài năm sản xuất, nếu sản phẩm vẫn đáp ứng trung bình 80% nguyên liệu đầu vào là Swiss thì vẫn được giữ mác Swiss made. Nói đến đây chắc nhiều người giật mình: từ nay làm gì còn sô cô la Swiss Made nữa! Thật vậy, ,một thanh sô cô la nhãn Villars của hãng cailler có chứa 24% cacao. Nghĩa là không thể đảm bảo 80% nguyên liệu đầu vào Swiss vì cây cacao không mọc ở đất nước này cho dù sữa và đường có thể có ở Thụy Sĩ. Swissness rất hiểu bạn và lại đề ra ngoại lệ nữa: nguyên liệu tự nhiên không thể có ở Thụy Sĩ thì không được áp dụng tiêu chí 80% ở trên. Vậy với thanh sô cô la ở trên, tiêu chí ở trên chỉ áp dụng cho đường và sữa. Nếu bạn chẳng may thích ăn sô cô la đen hàm lượng 100% cacao thì hãy yên tâm, sô cô la bạn ăn vẫn có thể được coi là sản phẩm Thụy Sĩ nếu việc chế biên và sản xuất nó được tiến hành ở TS.

 

Ngược lại, xét một tube Mayonnaise Thomy với hình cờ Thụy Sĩ ở trên. Công thức của loại Mayonnaise này gồm nước, dầu hướng dương, trứng, giấm, … mà tất cả những nguyên vật liệu đều có thể tìm thấy ở Thụy Sĩ nhưng đều có nguồn gốc nước ngoài. Từ 2017, sản phẩm này không được coi là Swisss made và cờ Thụy Sĩ sẽ không được có mặt trên sản phẩm – trừ khi hãng sản xuất sử dụng nguyên vật liệu Thụy Sĩ.

 

Giống như đồ ăn, đồ uống cũng nằm trong danh sách thực phẩm được điều chỉnh bởi Swissness. Hãy lấy 4 chai nước có nhãn lần lượt là Walser, Crisapl, Heniez và Rivella làm ví dụ. Lưu ý rằng trên cả 4 chai nước này đều có cờ Thụy Sĩ ở trên. Các chai nước Walser, Crisapl và Heniez đều là nước uống tuần túy (cho dù có thể có vị khác nhau) và đều là Swiss Made. Người tiêu dùng khu dùng đồ uống này, người ta mong đợi sẽ uống nước. Điều này nghĩa là ít nhất 80% lượng nước trong chai phải có nguồn gốc từ Thụy Sĩ. Cần lưu ý thêm, chai nước Walser là sản phẩm của hãng Coca-Cola ở Thụy Sĩ. Tuy công ty Cola-Cola không phải Thụy Sĩ nhưng chỉ cần chai nước Walser đáp ứng được tiêu chuẩn 80% ở trên thì nó cũng được coi là Swiss Made. Trường hợp của chai nước Rivella có hơi khác một chút: nước dùng trong đồ uống Rivella không quyết định đặc tính của đồ uống Rivella. Vì vậy, nước không được dùng để đánh giá xem chai Rivella có phải là Swiss made hay không mà phải tính dựa trên các nguyên liệu làm thành các đặc tính của đồ uống Rivella, gồm sữa và các nguyên liệu khác. Và nếu áp dụng như vậy, chai nước Rivella là Swiss Made!

 

Không phải nhiều người biết nhưng ở Thụy Sĩ cũng có bia: Feldschlösschen, Boxer hoặc Cardinal. Giống như bia ở bất kì nơi nào khác, nguồn nước quyết định vị của bia. Vì vậy, chai bia là Swiss made nếu 80% nước dùng làm bia là nước ở Thụy Sĩ.

 

Đối với nước ép hoa quả, ở Thụy Sĩ có đủ loại nước ép của các loại hoa quả khác nhau. Nước ép táo nhãn Ramseier được chiết xuất từ quả táo. Thông thường, nước ép táo được pha với nước lọc để thành nước ép táo thương mại. Nước lọc trong nước ép táo không phải là thành phần quyết định nên các đặc tính của nước ép táo thương mại. Vậy nếu táo có xuất xứ từ Thụy Sĩ nhưng nước từ các nước khác thì nước ép táo này vẫn được coi là Swiss made. Điều này có thể dùng để lí giải cho việc ép táo và chế biến ở Thụy Sĩ sang một nước thứ 2, rồi thêm nước lọc ở nước thứ 2, đóng chai và đưa trở lại Thụy Sĩ để bán. Sản phẩm cuối cùng vẫn là Swiss Made.

 

Ngược lại, theo quy định này, ở Thụy Sĩ không thế có nước ép cam là Swiss made vì nguồn gốc của cam là từ nước ngoài (Nam Mĩ, có thể tìm thấy cam được trồng ở Thụy Sĩ nhưng không đủ cho sản xuất công nghiệp). Các chiết xuất của Cam được mang tới Thụy Sĩ rồi hòa với nước có nguồn gốc Thụy Sĩ nhưng không thể vì thể mà nước ép cam được coi là Swiss made. Điều này tương tự cho các loại nước hoa quả khác mà hoa quả đó không thể được trồng ở Thụy Sĩ. Giống như Sô cô la, trường hợp của cafe mà điển hình là cafe trong capsul nổi tiếng thế giới của Netscafe, là trường hợp ngoại lệ. Cafe giống như cam hoặc cacao, không mọc được ở Thụy Sĩ. Tuy nhiên, cafe thô nhập khẩu vào Thụy Sĩ và sau đó mọi chế biến, biến đổi đều được tiến hành ở Thụy Sĩ. Vì vậy, cafe netspresso vẫn là Swiss made. Quay trở lại với nước cam: nếu cam nguyên quả được nhập khẩu vào Thụy Sĩ rồi sau đó mới ép lấy nước và xử lí ở Thụy Sĩ thì có lẽ nước cam đó có thể được gọi là Swiss made. Tuy nhiên, giá thành của thành phẩm chai nước ép cam như vậy sẽ rất cao, sẽ không ai mua vì nó quá đắt đỏ!

 

Đối với tất cả các sản phẩm khác trong đó có các sản phẩm công nghiệp, tiêu chí chung là như sau:

  • Tối thiểu 60% chi phí của sản phẩm (bao gồm cả chi phí nghiên cứu và phát triển – R&D) phải được thực hiện ở Thụy Sĩ.
  • Khâu thực hiện sản phẩm tạo nên các đặc tính cần thiết của sản phẩm phải được thực hiện tại Thụy Sĩ.
  • Một số ngoại lệ có thể chấp nhận được nếu các nguyên vật liệu đầu vào hoặc các sản phẩm hoàn thành một nửa không tồn tại ở Thụy Sĩ.

Một cách tổng quát, các sản phẩm có in hình hoặc mác liên quan đến Thụy Sĩ như cờ Thụy Sĩ, quốc huy Thụy Sĩ, ảnh núi Matterhorn, dòng chữ “Made in Switzerland”, “Swiss made”, v.v.. đều được coi là sản phẩm có nguồn gốc từ Thụy Sĩ và đều phải chịu sự điều khiển của Swissness. Nếu như “Made in Switzerland” hoặc “Swiss made” xuất hiện như một lời khẳng định chắc nịch rằng đó là sản phẩm sản xuất ở Thụy Sĩ, việc đưa hình ảnh cờ Thụy Sĩ, hoặc quốc huy hoặc hình ảnh matterhorn lên sản phẩm sẽ gây khó khăn cho người tiêu dùng xác định xem có đúng là sản phẩm Thụy Sĩ hay không. Theo luật mới, việc đưa cờ/quốc huy Thụy Sĩ lên sản phẩm một cách chủ định sẽ bị cấm từ năm 2017. Một số sản phẩm có những dấu hiệu như trên nhưng sản xuất ở các nước khác sẽ trở nên vi phạm luật của Thụy Sĩ từ năm 2017. Tuy nhiên, Swissness cũng có tính đến một số trường hợp trong đó các hình ảnh liên quan đến Thụy Sĩ được dùng làm đồ trang trí như cốc, áo phông in cờ Thụy Sĩ làm đồ lưu niệm thì không bị chi phối bởi Swissness. Đơn giản khi bạn chọn mua một cái áo phông có hình cờ Thụy Sĩ ở trước ngực, bạn không mong chờ cái áo đó được sản xuất ở Thụy Sĩ. Giống như thực phẩm và theo các tiêu chí như trên, việc một công ty sản xuất có trụ sở của ở Thụy Sĩ không quyết định đến việc sản phẩm có phải là Swiss made hay không. Mặc dù vậy, không có cơ quan độc lập theo dõi việc một sản phẩm có phải Swiss made hay không. Nếu như bạn ra một sản phẩm mới, bạn tự quyết định xem đó có phải là Swiss made bằng cách tính toán theo các tiêu chí ở trên. Nếu như sản phẩm của bạn không đáp ứng được các tiêu chí ở trên nhưng bạn vẫn gán nhãn Swiss made, cũng sẽ không có cơ quan nhà nước nào đứng ra phạt bạn cả. Nhưng ngược lại, nếu đối thủ cạnh tranh của bạn kiện bạn, có thể bạn sẽ gặp rắc rối to – thị trường sẽ điều khiển việc đáp ứng điều kiện của bạn.

 

Xét trường hợp của dao Victorinox: trên con dao này có cờ Thụy Sĩ hình vuông và quốc huy Thụy Sĩ ở trên. Từ năm 2017 theo luật mới, chỉ có chính phủ liên bang mới được phép dùng quốc huy Thụy Sĩ. Câu hỏi là Victorinox có được tiếp tục sử dụng quốc huy nữa hay không? Câu trả lời là có, nếu có xin phép chính phủ liên bang. Điều này được áp dụng cho các sản phẩm đã được sản xuất từ trước năm 2017! Trong các sản phẩm công nghiệp, có hai trường hợp đặc biệt cần có quy định riêng: đồng hồ và mỹ phẩm.

 

Về đồng hồ Thụy Sĩ thì từ năm 1970 đã có những qua định ngặt nghèo về đồng hồ Thụy Sĩ. Điều kiện bổ xung đối với đồng hồ Thụy Sĩ là:

  • Bộ phận chuyển động của đồng hồ phải có ít nhất 60% lắp ráp ở Thụy Sĩ
  • Phát triển kĩ thuật phải được thực hiện ở Thụy Sĩ.
  • Đóng hộp thân đồng hồ tại Thụy Sĩ
  • Kiểm tra chất lượng cuối cùng phải ở Thụy Sĩ.

Nếu là đồng hồ điện tử, không có bộ phận chuyển động nào cả thì tiêu chí 60% được bỏ qua. Nếu chiếc đồng hồ “không may” phải mang theo một viên kim cương to mà giá trị của nó lớn hơn rất nhiều giá trị của cả đồng hồ thì sản phẩm vẫn được coi là Swiss made vì không thể khai thác kim cương ở Thụy Sĩ và cũng không ai mong đợi viên kim cương có nguồn gốc Thụy Sĩ.

 

Đồ mỹ phẩm Swiss made do bị lạm dụng nhiều ở nước ngoài mà giới công nghiệp mỹ phẩm Thụy Sĩ mong muốn có những quy định cụ thể về tiêu chí Swiss made cho mỹ phẩm. Ngoài tiêu chí 60% chi phí tại Thụy Sĩ, cần phải có 80% chi phí nghiên cứu, phát triển và sản xuất ở Thụy Sĩ và ngoài ra phải có 3 bước sản xuất cần phải diễn ra ở Thụy Si. Đó là các bước: sản xuất chưa có bao bì, hợp cách hóa mỹ phẩm và kiểm tra chất lượng. Những điều kiện bổ xung này được đánh giá là tương đối ngặt nghèo để một mỹ phẩm được coi là Swiss made.

 

Về dịch vụ, tất cả các dịch vụ như giao thông, tư vấn luật, y tế, viễn thông, khách sạn, du lịch. Trước 2017, một dịch vụ được coi là Swiss made nếu công ty cung cấp có trụ sở tại Thụy Sĩ là đủ. Điều này làm nảy sinh ra nhiều trường hợp trong đó một công ty chỉ cần có một hộp thư tại Geneva hay Zurich hoặc một địa điểm ở Thụy Sĩ là có thể tuyên bố mình cung cấp dịch vụ Swiss made. Từ 2017, luật mới bổ xung điều kiện nữa: công ty phải có bộ máy hành chính tại Thụy Sĩ. Ví dụ hãng hàng không Swiss, có in cờ Thụy Sĩ lên thân máy bay. Tuy nhiên hãng này thuộc về nhóm Lufthansa của Đức. Vậy Hãng hàng không Swiss có cung cấp dich vụ Swiss made không? Câu trả lời là có, vì hãng này có trụ sở và bộ máy hành chính ở Basel và Zurich. Hãng bảo hiểm SwissLife ngoài tên gọi có từ Swiss còn có logo mang hình cờ Thụy Sĩ. Trái ngược với các sản phẩm không được mang hình cờ Thụy Sĩ, các dịch vụ có thể có hình cờ Thụy Sĩ nếu dich vụ là Swiss made…

 

Như đã nói ở trên, luật mới được áp dụng nhưng sẽ không có một cơ quan chính thức nào đứng ra kiểm soát việc các công ty lách luật. Thị trường cạnh tranh sẽ thúc đẩy các công ty nghiêm túc thực hiện luật đưa các tổ chức làm dụng “Swiss Made” ra tòa. Điều làm các công ty nghiêm túc yên tâm tiếp tục làm ăn nghiêm túc nằm ở chỗ việc phán xử của tòa thường công bằng và minh bạch.

Cám ơn bạn đã đọc bài này, một bài hoàn toàn Swiss made vì việc tiến hành diễn ra ở Thụy Sĩ :).

One thought on “Swissness – cách xác định sản phẩm và dịch vụ Made In Switzerland

  • August 13, 2017 at 5:59 pm
    Permalink

    Bài viết thật công phu và thật hay. Cảm ơn tác giả Swiss-educated đã chế tạo một tác phẩm 100% Swiss-made 🙂
    P/S: Mình đọc tất cả các bài viết của Minh-Hai, thậm chí lưu trữ làm tư liệu riêng. Hông biết tác giả là trai hay gái, cứ hun phát tỏ lòng tri ân, quý mến cái đã!!!

    Reply

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

%d bloggers like this: